Is het brood uit de lucht komen vallen?
Brood is zo’n bekend en oeroud product, maar niemand weet precies wie het heeft ontdekt en waar en wanneer het is uitgevonden. Is het brood dan zomaar uit de lucht komen vallen? Nee, het is gewoon door de loop der geschiedenis ontstaan en steeds verder ontwikkeld.
 

Een voorgekauwd verhaal
Tienduizend jaar geleden kauwden de prehistorische mensen wilde granen om hun honger te stillen. De korrels werden door het speeksel in de mond zacht. Later kwam iemand op het idee om de korrels beter verteerbaar te maken door de korrels eerst met een steen te kneuzen en te weken in water. Dit broodpapje werd vervolgens opgegeten.

Keiharde koeken

In de film ‘Brood en het wonder van de tarwe’ reizen Jeroen en bakker Jan naar de prehistorie om een broodkoek te bakken.

Waarschijnlijk bij toeval ontdekte men dat het broodpapje een stevige platte pannenkoek werd als het enige tijd op een warme steen had gelegen. Dat was voor het eerst echt 'brood bakken'. Nou ja, brood… Van toen af aan werd van de dikke brij een dikke ronde koek gemaakt, zo groot als een pannenkoek. Die liet men drogen in de zon of men legde hem op gloeiend hete stenen of in hete as. Warm waren de koeken zacht en goed te eten, maar eenmaal afgekoeld waren ze keihard. Je moest dan een stuk afbreken en het eerst met water week maken, voordat je het kon opeten.

Egyptische slaaf vindt het rijzen uit
Hoe je brood kunt laten rijzen werd 1500 jaar voor Christus bij toeval ontdekt door een Egyptische slaaf. De slaaf had tot taak iedere dag vers brood te bakken. Op een dag merkte hij dat hij een restje broodpap van de vorige dag had laten staan. Dit restje was lichtzuur geworden en het leek wel wat in omvang toegenomen. Om te voorkomen dat iemand het merkte, deed hij het gauw bij de nieuwe broodpap. De broden die hij daarvan maakte waren luchtiger en smaakten veel lekkerder. Vanaf die dag gebruikte de slaaf telkens een beetje deeg van de vorige dag (zuurdesem) om nieuw brood mee te bakken.

In de film ‘Brood en het wonder van de tarwe’ ontdekt een Egyptische slaaf dat het deeg van de vorige dag wat is gerezen’. Kun jij het verhaal op een rijtje zetten? Klik hier om je kennis te testen.

Rijsmiddel uit de fabriek De techniek om brood met zuurdesem te laten rijzen is al meer dan drieduizend jaar bekend. Ook nu is er nog steeds brood te koop dat gemaakt wordt met zuurdesem. Het echte geheim van het rijzen met gist werd pas in de negentiende eeuw onthuld. Toen kon bakkersgist in een fabriek worden gemaakt. Tot die tijd gebruikte de bakker behalve zuurdesem bijvoorbeeld ook ontkiemend graan uit de brouwerijen ('biergist') en zure wijn om brood te laten rijzen. Tegenwoordig wordt vrijwel het hele Nederlandse broodassortiment gemaakt met behulp van gist. [foto van handen met blok gist]

Rijsmiddel

Nog een uitvinding: de bakkersoven

In de film ‘Brood en het wonder van de tarwe’ leert Jeroen hoe de oude oven werkt.

Uit Egypte komt ook de voorloper van onze bakkersoven. De oven die de Egyptenaren bedachten, was een dichte oven van tegels. Die werd in tweeën gedeeld door een grote stenen plaat. In het onderste gedeelte werd het houtvuur gestookt, in het bovenste werd het brood gebakken. Het type is nog steeds in gebruik. Alleen wordt tegenwoordig in plaats van hout meestal gestookt op aardgas of elektriciteit. De Egyptenaren hebben hun bakkunde overgedragen aan de Grieken en die weer aan de Romeinen. En van hen keken wéér anderen de kunst af.

De bakker? De wat?
'Bakker' was in ons land lange tijd een onbekend beroep. Pas in de Middeleeuwen kwamen er bakkerijen waar je brood kon kopen. Vóór die tijd bakte iedereen zijn eigen brood. Veel boerderijen en woningen hadden speciaal voor dat doel een apart bakhuis.
Bakker was aanvankelijk vooral een stedelijk beroep. De dorpen en gehuchten kregen pas veel later een eigen bakker. Nog omstreeks 1900 was het op het platteland heel normaal dat mensen met hun eigen deeg naar de bakker gingen. Die bakte er vervolgens brood van.
Overigens waren er toen ook al heel grote bakkers, die hun bedrijven omstreeks 1850 oprichtten. Die maalden ook het meel. Het brood werd aan de stedelingen verkocht.
Wil je weten hoe je bakker kunt worden, klik dan hier.

Brood aan de Basis
Er is een leuk lesproject over brood, getiteld ‘Brood aan de Basis’. Dit lesproject staat ook op deze site. Het is een initiatief van het Voorlichtingsbureau Brood.  Wijs de meester of de juf er eens op. In dit lesproject zit trouwens ook de film ‘Brood en het wonder van de tarwe’. Je docent kan alles vinden onder de button Brood aan de basis, links bovenaan deze pagina.